Nationaal Programma Onderwijs: wie is nu aan zet?

lege tweede kamer

Nationaal Programma Onderwijs (NPO)

Wie is nu aan zet?

Ons tweede blog plaatsten we op 31 maart, enkele momenten nadat in een brief(1) van vijf pagina’s, gericht aan de voorzitter van de Tweede Kamer, de Algemene Rekenkamer een serie aan aandachtspunten bij het NPO indienden. Deze brief haalde opnieuw de kranten (2) (3) en de zeer nijpende koppen (zoals: ‘Bij onderwijsplan liggen willekeur en misbruik op de loer’, ‘Let goed op waar extra onderwijsgeld blijft’) zorgden weer voor een hoop gevoelens en emoties.

Het initiële idee was om onze derde blog te richten op de menukaarten en de effectieve interventies en mogelijke oplossingen om op een duurzame manier aan de slag te gaan met deze geldinjectie. En we dachten ook dat we maar drie blogs zouden schrijven. Los van het feit dat we dit zeer interessant en leerzaam vinden, ontvingen Karin en ik de afgelopen weken zoveel positieve reacties dat we hebben besloten om voorlopig nog even door te schrijven. Hier gaan we dan, vandaag duiken we in de brief van de Algemene Rekenkamer.

Wat doet de Algemene Rekenkamer?

Ze onderzoeken of de Rijksoverheid netjes en volgens afspraken met het haar toevertrouwde geld omgaat; of de Rijksoverheid het geld zinnig, zuinig en zorgvuldig uitgeeft en of burgers waar voor hun geld krijgen.

Over het algemeen gaan ze aan de hand van meerjarige onderzoeksprogramma’s aan de slag met drie grote vraagstukken: Wordt het geld volgens de regels geïnd en besteed? Is de inning en besteding van het geld goed georganiseerd? Krijgt de burger daarmee waar voor zijn geld?

Het gebeurde eigenlijk niet eerder dat een orgaan dat achteraf controleert of de bestedingen kloppen, vooraf een waarschuwing meegeeft.

De brief is gericht op meerdere hoofdlijnen onder andere een verzoek voor duidelijkheid van het beoogde maatschappelijke doel vooraf, een weloverwogen keuze te maken in financiering, controle en verantwoording en het bepalen van de informatie over resultaten en uitgaven.

De boodschap van de Rekenkamer is volgens ons vooral: ‘Let op dat je de goede dingen doet, stem het goed af met de doelgroep en doe die dan ook nauwkeurig en doelmatig zodat het uitvoerbaar en navolgbaar is, maar ook dat het tussentijds mogelijk is om van de resultaten te leren’.

Geld

  • Op dit moment wordt € 2,2 miljard incidenteel en € 645 miljoen structureel (toename leerling- en studentaantallen) toegevoegd aan de OCW-begroting.
  • Nog eens € 6,3 miljard staat op de Aanvullende post van het Ministerie van Financiën. Overboeken naar de OCW-begroting gebeurt op het moment dat de bewindspersonen (demissionair ministers Slob en Van Engelshoven) de maatregelen (de menukaart) voor deze middelen hebben uitgewerkt.

Maatschappelijk doel

  • De Rekenkamer hamert hier in deze brief op. Het gaat over doelgroepen (voor wie is het geld hier het hardst nodig) en de maatschappelijke doelen (leervertraging, sociale en emotionele achterstand, handelingsrepertoire en professionalisering van schoolleiders/ leerkrachten).
  • Welke indicatoren spreek je met elkaar af om te meten of je de goede dingen ook goed doet? Of waar je wellicht mee moet stoppen?
  • Wanneer weet je of je doel bereikt is? Een ingewikkelde vraag, want je kunt de leervertraging als gevolg van de coronacrisis niet zomaar losknippen van de achterstanden en de ongelijkheid die er al waren maar nu zichtbaar werden.
  • Hetzelfde geldt ook voor de plannen die de scholen gaan maken, volgens de Rekenkamer. Hoe hou je in de gaten dat die aansluiten bij de doelstellingen van de minister(s)? Doelstellingen van de minister: ‘Het doel hiervan (NPO) is om leerlingen en studenten te helpen hun gaven en talenten tot bloei te brengen, ondanks de coronacrisis en de gevolgen daarvan voor het onderwijs.’(4)
  • Ontstaat er door al die plannenmakerij straks geen vertraging bij het toekennen van de gelden? Dit is een werkwijze die zo is afgesproken bij het Ministerie van Financiën, krijgen scholen daar geen last van?

Een belangrijke zin uit de brief die wij onderschrijven is: ‘Een gedeeld beeld geeft hen (de scholen) de mogelijkheid om tussentijds en achteraf te leren van collega’s door het vergelijken van inzet, keuzes, aanpak en resultaten.’

Financiering, controle en verantwoording

  • De Rekenkamer wijst erop dat door gelden via een lumpsumbekostiging beschikbaar te stellen aan scholen, ook voor deze extra middelen een gestandaardiseerde verantwoording door de scholen zelf met uniforme informatie nodig is
  • Naast middelen via de lumpsum zijn een aantal zaken ook in een subsidie verpakt (zoals de inhaal- en ondersteuningsprogramma’s onderwijs 2021). Aan een subsidie worden vooraf meer specifieke voorwaarden met betrekking tot besteding gesteld. Door nu, tijdens de subsidie, te vragen om een vereenvoudiging van de verantwoording kan ertoe leiden dat de ministers en Tweede Kamer niet goed kunnen controleren of deze gelden wel goed terechtkomen (hier kwam het woordje ‘misbruik’ vandaan wat in een aantal kranten dankbaar als haakje werd gebruikt. Bij deze de context).
  • Waar het op neerkomt, volgens ons: Ministers, zorg dat jullie, met het onderwijsveld, tot goede uniforme indicatoren komen die op het niveau van de scholen en op landelijk niveau inzicht kunnen geven in de bestedingen en maatschappelijke resultaten van de extra middelen.
  • De zorg over de financiering (die dus waarschijnlijk toch via de lumpsum meekomt) delen wij, maar zou door het aanmaken van een reservering op de balans voor wat betreft het NPO met een quick fix op te lossen zijn (de P van praktisch). Wat je verder met die lumpsum zou moeten doen, daar gaan wij in deze blogreeks verder niet op in. Focus ligt op NPO.

Bepaal vooraf welke informatie over resultaten nodig is

We willen hier graag onderscheid maken tussen twee begrippen (Earl & LeMahieu, 1997):

  • Accounting Het verzamelen, organiseren en rapporteren van informatie die gaat over behaalde resultaten.
  • Accountability Het gesprek over wat deze informatie betekent en hoe het zich verhoudt met alle andere zaken die je weet en hoe deze te gebruiken om het onderwijs beter te maken.

Verantwoorden en informatie vergaren is dus niet alleen vinken (accounting) maar ook vonken (accountability).

De Algemene Rekenkamer heeft het over een slim en slank informatiearrangement (op de lumpsumbekostiging), met minder bureaucratie (doe het niet allemaal via allerlei subsidies). Terecht wijzen zij erop dat dit tenslotte over kennis gaat die onderwijsbesturen/scholen en de ministers per definitie horen te hebben.

Ook stipt de Rekenkamer nog even het tijdelijk beschikbaar stellen van middelen aan. Met daarbij de aanbeveling om de middelen die niet meteen kunnen worden ingezet als Bestemmingsfonds op te nemen. Niet in de algemene reserves dus.

Wie is er dan nu aan zet?

Waar de scholen nu druk bezig zijn met hun scans en wellicht ook plannen, is het nu aan de ministers om nog veel scherper en helderder te formuleren en beargumenteren wat het maatschappelijk doel is, welke doelgroepen daarbij betrokken zijn (vergeet de mensen in de scholen niet) en samen met (vertegenwoordigers uit) het onderwijsveld aan tafel gaan om te komen tot goede indicatoren met betrekking tot doeltreffendheid en bestedingen en hoe dit in beeld wordt gebracht. Eigenlijk zou er dan bij de start van het nieuwe schooljaar een set moeten liggen zodat scholen vanaf dat moment ook daadwerkelijk kunnen gaan verzamelen (accounting). Hier ligt ook een schone taak voor de vers geïnstalleerde Tweede Kamer. Een vraag stellen aan de minister over wat hij van een krantenartikelkop in het NRC vindt is leuk, maar een vraag over wat de aanpak is om tot een goede set van indicatoren te komen (die betrekking hebben op de doeltreffendheid en besteding van de middelen uit het NPO), en wanneer die er dan kan liggen, is veel constructiever. Niet alleen voor de verantwoording maar ook om de scholen in staat te stellen om met een uniforme basis aan data het professionele gesprek met elkaar te laten voeren.
Beste ministers Slob en Van Engelshoven, wanneer kan het onderwijsveld duidelijkheid van jullie ontvangen?

Vanuit het onderwijsveld kwamen deze week ook verschillende berichten naar buiten: de PO-Raad organiseerde een webinar voor zijn leden en Verus richtte een brief aan minister Slob met aanbevelingen voor het NPO. In onze volgende blog willen we kijken of we hier de geluiden en aanbevelingen op een rij kunnen zetten, maar wie weet komt er nog een andere brief… Ook houden jullie zeker nog een deep dive in de menukaarten van ons tegoed, met effectieve interventies en een inkijk in welke instanties en samenwerkingsverbanden welke rol hebben in het NPO… Genoeg nog om over te schrijven…

Uiteraard horen we graag welke gevoelens en vragen deze blog bij jullie oproepen, neem gerust contact met ons op!

Karin van Ginkel – 06-39308091 info@karinvanginkeladvies.nl
Laura Walter-Goudsmit – 06-54795855 laurawalter-goudsmit@edutrainers.com

Tot de volgende blog.
Karin en Laura

Bron:
(1) https://www.rekenkamer.nl/onderwerpen/basis–en-voortgezet-onderwijs/documenten/kamerstukken/2021/03/31/aandachtspunten-bij-het-nationaal-programma-onderwijs
(2) https://www.nrc.nl/nieuws/2021/03/31/rekenkamer-bij-onderwijsplan-ligt-misbruik-en-willekeur-op-de-loer-a4037979
(3) https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/waarschuwing-rekenkamer-aan-nieuwe-kamerleden-let-goed-op-waar-extra-onderwijsgeld-blijft~b372972e/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
(4) https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/02/17/nationaal-programma-onderwijs-steunprogramma-voor-herstel-en-perspectief

Illustraties: pch.vector – www.freepik.com

Nationaal Programma Onderwijs: De Brief van Slob

Op 24 maart ontvingen bestuurders en schoolleiders in heel Nederland “De brief van Slob” en die riep de nodige gevoelens en reacties op bij veel mensen in het onderwijs. Daarom proberen we in onze tweede blog ook weer te kijken naar de feiten. Het doel is om de onderdelen van het NPO op een rij te zetten met een blik op de praktijk. We komen daarbij ook op een aangescherpte tijdlijn, daarover meer verder in dit blog. Ook hebben we gezocht naar antwoorden op de vragen die we hadden in onze eerste blog.

Geachte besturen en schoolleiders….

Deze tweede brief vanuit OCW is gericht aan bestuurders en schoolleiders van het PO en VO. Er is nog geen brief voor het MBO en HO; voor deze doelgroep is het nog wachten op aanvullende informatie en kaders.

‘U kent uw leerlingen het beste en u kunt dus het beste uitvoering geven aan het wegwerken van vertragingen van uw leerlingen … ‘Want u en uw schoolteam zijn van cruciale waarde bij de praktische uitvoering van het Programma’

Dit citaat hebben we er bewust uitgelicht. De afgelopen periode hebben we op diverse media veel berichten en reacties gezien op de verschillende aankondigingen van OCW. Scholen en besturen willen graag de regie, maar voelen zich/zijn niet betrokken en gehoord. Inmiddels zijn er al wel linken met OCW, veelal geïnitieerd vanuit het onderwijsveld (Impactteam, Onderwijs OMT, Lerarencollectief). Het is een begin, maar het kan altijd beter…

Tot de zomer

De bedoeling is om zo snel mogelijk te beginnen met het inlopen van de vertragingen.

Navraag leert dat het leeuwendeel van de scholen en besturen hier al mee aan de slag zijn, focus op kernvakken was er veelal al tijdens de periode van online lesgeven en invulling van een zomerprogramma (wat facultatief is voor de leerlingen) is door veel scholen/gemeenten inmiddels ook in gang gezet.

Schoolscan: het wiel niet opnieuw uitvinden…

Met de wetenschap dat het plan niet voor goedkeuring naar OCW hoeft en geen invloed heeft op de hoogte van het bedrag en de uitkomsten van de scan wel, is het wijs om zo snel mogelijk met die scan te beginnen. De scan is voor alle leerlingen, alle vakken en alle gebieden (leren, sociaal en welbevinden). Veel scholen zijn al begonnen met het inventariseren van de behoefte van hun leerlingen en ook met het creëren van overzicht na de afgelopen periode. Puntje van aandacht is wel dat tot de zomer de focus ligt op de kern van de lesstof. Bij de start van het volgend schooljaar is het ook de verwachting van OCW om met de leergebieden zoals Mens en Maatschappij en Kunst en Cultuur aan de slag te gaan, deze moeten in de scan terugkomen. Tweede tip: wellicht dat hier al een deel van meegenomen kan worden in het zomeraanbod?

Wat moet je nu doen voor die scan? Kort door de bocht: datgene wat je nu ook al doet om de voortgang van de leerlingen in beeld te krijgen (methodetoetsen, LVS/cito en waarneming/observatie door de leerkracht). Daarnaast kun je, als je aangesloten bent, ook gebruikmaken van het Nationaal Cohort Onderzoek van het NRO om te kijken hoe je het doet ten opzichte van vergelijkbare scholen die ook aangesloten zijn.

Hou er rekening mee dat je de scan in april-mei 2022 en 2023 nog een keer gaat doen, het is dan handig om dit in je huidige proces van monitoring in te bouwen. Leg ergens kort vast welke stappen je nu hebt gedaan om tot die scan te komen, als checklist.

Behalve een scan voor de leerlingen (op leerontwikkeling, sociale ontwikkeling en welbevinden) doe je er goed aan om parallel hieraan een scan (professionele ontwikkeling, benodigde externe expertise) van het team/de school te doen. Wat heeft het schoolteam nodig om straks interventies in te kunnen zetten? Zijn dat zaken die jullie intern of bovenschools kunnen oppakken in bijvoorbeeld een expertteam of een professionele leergroep (PLG)? Of is er scholing nodig (denk hierbij dan ook aan bestaande subsidieregelingen voor scholing)?

Praktisch gezien: vertrouw op je eigen kunde en maak gebruik van de expertise en tooling die je al in huis hebt, zo zorg je ook voor continuïteit in je processen en verminder je onnodige werkdruk. En het scheelt kosten.

Als je echt niet weet hoe je dit moet aanpakken of als je er nog niet mee bezig bent (wat wij betwijfelen): Oberon heeft in opdracht van OCW een stappenplan uitgewerkt. Dat wordt binnenkort gepubliceerd en er komt ook nog een webinar met Q&A. Van de scan en de interventies moeten er 2 vinkjes op een checklist gezet worden richting OCW (met grote dank aan deze bron: juffiesharon)

Samenwerking

Het NPO moet in nauwe samenwerking met gemeenten, samenwerkingsverbanden en ouders. Maak hier vooral ook gebruik van bestaande overlegstructuren met samenwerkingsverbanden en gemeente (agendeer zaken op het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO). Voor gemeenten: neem zaken op in de Lokale Educatieve Agenda (LEA) of Lokale Inclusie Agenda (LIA). En maak ook gebruik van bestaande samenwerkingen tussen opvanglocaties, voor- en naschools. De eerste vacature voor Programmamanager/Coördinator NPO bij een gemeente hebben we inmiddels voorbij zien komen. We hebben nog geen informatie gevonden over de richtlijnen die samenwerkingsverbanden en gemeentes hebben ontvangen vanuit OCW. Zodra we meer weten delen we dat uiteraard.

Keuze interventies menukaart

Ook al is er nu nog geen menukaart met allerlei (aannemelijk) wetenschappelijk bewezen interventies beschikbaar, waarschijnlijk hebben jullie zelf al plannen of zelfs al bewegingen ingezet om aankomende tijd het beste onderwijs voor ieder kind te verzorgen. Begin nu alvast met deze in kaart te brengen (clusters/categorieën maken), voor zover je dat niet al hebt gedaan, dan kun je deze straks naast de menukaart leggen om te kijken waar overlap zit en of je nog op nieuwe ideeën wordt gebracht, of waar je je argumentatie gaat aanscherpen. Kijk ook vooral of zaken passen bij wat er uit je scan (van leerlingen èn teams/leerkrachten/schoolleiders) komt, die bij de context van jouw school passen en die aansluiten bij de visie die je als school hebt. Wil je toch al wat houvast bij je plannenmakerij? Kijk dan eens op de Kennisrotonde van het NRO voor inspiratie. Ook vind je de nodige informatie op www.voordeleraar.nl

Wij hopen dat er toch ook ruimte komt voor een Joker of Wildcard van OCW, waarbij op basis van een goede onderbouwing en/of argumentatie ook een interventie ingezet kan worden die niet in de menukaart staat (je zou deze kunnen aanmelden bij het NRO bijvoorbeeld). In hoeverre is de menukaart “in beton gegoten” en is er ruimte om deze aan te vullen met werkende praktijkvoorbeelden van scholen?

Schoolprogramma opstellen

De aanpak die je kiest mag als addendum bij je bestaande schoolplan worden gevoegd. Zorg er in ieder geval voor dat je daar iets in opneemt over de conclusies van de scan, de doelstelling die je voor ogen hebt, de aanpak (dat is niet hetzelfde als het opsommen van de interventies!) die je voor ogen hebt en hoe je dit gaat monitoren.

Als je ervoor kiest om zaken niet alleen sequentieel aan te pakken, maar een aantal zaken parallel aan elkaar te laten lopen, betekent ook dat je de taken binnen je school/bestuur het beste kunt verdelen, wie doet wat? Wie gaat vooral met de scan aan de slag, en wie met de plannen? Ook omdat je dit de aankomende 2,5 jaar gaat monitoren is het handig om hier een goede verdeling in te gaan maken.

Nog even over geld

We kwamen vorige keer € 263 miljoen tekort in het overzicht. Helemaal teruggevonden hebben we ze nog niet, een deel is waarschijnlijk terug te vinden in de subsidie Inhaal- en Ondersteuningsprogramma?

Basis voor het vaststellen van de hoogte van het uiteindelijke bedrag: de informatie uit de schoolscan. In de brief van Slob is er sprake van een gemiddeld bedrag van € 700 per leerling, maar dat kan, afhankelijk van de uitkomsten van de scan en de daarmee toegekende gewichten, hoger of lager uitvallen. Het is dus nog steeds onduidelijk wat je als school straks tot je beschikking hebt. Vooral voor de scholen voor speciaal onderwijs is dit een punt van zorg (want tot nu toe is er nog geen onderscheid gemaakt in schooltype).

Geld voor het schooljaar 2021-2022 wordt in augustus gestort op bestuursniveau. Het is niet de bedoeling dat dit geld in de reserves terechtkomt als het nog niet meteen uitgegeven kan worden. Hier dient een aparte verplichting voor opgenomen te worden. Dit is ook een aandachtspunt voor (G)MR en RvT.

Wat we verder nog uit de brief haalden:

  • € 885 voor tenminste 20% van de examenleerlingen, in april meer info 
  • Na de zomer: subsidie brede en verlegde brugklassen (als je die nog niet hebt)
  • Aanvullende bekostiging nieuwkomers wordt herhaald tot maximaal 4 jaar. Aanvraag kan per 1 mei 2021 via DUO
  • Voor VO-scholen extra middelen om scholen met veel achterstandsleerlingen beter in kaart te brengen
  • Subsidie voor (VVE) inhaal- en ondersteuningsprogramma’s worden herhaald

Verantwoording en monitoring

De monitoring moet straks op bestuursniveau een plaats krijgen in het jaarverslag.

Het NPO spreekt van goedkeuring van de plannen door het bestuur, maar de regie ligt bij de scholen, en daardoor ook een vertrouwenstaak bij de bestuurders. Aan de bestuurders dus de keuze: geef je je scholen vertrouwen, geef je ze de ondersteuning die zij nodig hebben bij het maken van de plannen, vind je de toets, instemming en monitoring van de school en MR voldoende of ga je zelf intern (en daar heeft OCW dus niets mee te maken) een goedkeuringsstructuur optuigen? Onze voorkeur is waarschijnlijk wel duidelijk…

We hopen jullie ook deze keer weer op een praktische wijze meegenomen te hebben in deze best wel overweldigende informatiestroom rondom het NPO. Onze conclusie: ga door zoals je nu al bezig bent, scherp aan naar aanleiding van deze nieuwe informatie, werk met wat je al voorhanden hebt en denk praktisch, met als leidraad de context van jouw school, de initiatieven die je al in gang hebt gezet en de visie die je daarin hebt.

Uiteraard horen we graag welke gevoelens en vragen deze tweede blog bij jullie oproept, neem gerust contact met ons op en volg ons op social media om deel drie niet te missen!

Karin van Ginkel – 06-39308091 info@karinvanginkeladvies.nl
Laura Walter-Goudsmit – 06-54795855 laurawalter-goudsmit@edutrainers.com

Tot de volgende blog.
Karin en Laura

Illustraties: pch.vector – www.freepik.com

Veranderen met energie door meer uit je heidag te halen!

Als ik wil, kan ik elke dag een heidag hebben. 20 minuten fietsen en ik ben er! Voor een filmpje over heidagen moest ik natuurlijk dan ook even de hei op. Hoe zorg je er nou voor dat je, ook al is het weken of maanden later, zoveel mogelijk van deze dag profiteert?

Ik doe niet meer aan kerstkaarten…

karin kondigt video aan

Dit jaar pakte ik het eens anders aan met mijn kerstwensen. In plaats van kaarten maakte ik een video. Het kost wat tijd en je moet even uit je comfort zone (loop maar eens 3 uur door het Openluchtmuseum, pratend tegen je smartphone die op een selfiestok gemonteerd zit), maar het maakproces en het eindresultaat leverde mij enorm veel plezier op! Ik wens jullie veel kijkplezier en natuurlijk alle goeds voor het nieuwe decennium!

Continue reading

Processen? Begin op de werkvloer!

blokje-pijltje-blokje

Processen gebeuren op de werkvloer, tussen mensen en met veel uitwisseling van informatie, al dan niet gedigitaliseerd. Vaak is het ook zo dat niet iedereen die bij een proces betrokken is het eindresultaat ook ziet. Laat staan het hele plaatje wat doorlopen wordt voordat dit resultaat überhaupt opgeleverd kan worden. De meeste organisaties zijn nog steeds zo ingericht dat er sprake is van functiedeling. Voor de efficiency werkt dat prima. Maar de keerzijde is dat je niet meer het hele overzicht hebt (of de controle/ van betekenis zijn). Dat zijn vaak de momenten waarop een organisatie behoefte krijgt aan procesonderhoud of procesverbetering.

Continue reading

Hoe word ik een hofnar?

Karin met de Brugse zot

In oktober 2018 vierde ik mijn 25 jarig werkjubileum. Daarvan had ik 20 jaar altijd ergens een adviserende rol en voorlopig blijft dat ook nog wel zo. Maar dat betekent niet dat ik ook al die tijd op dezelfde manier adviseer. Integendeel!

Continue reading

8 elementen die verandering ontketenen…

Welke elementen zijn nou bepalend voor jou als veranderaar om met je collega’s echt die beweging in jullie organisatie in  te kunnen zetten? Deel 2 van de samenvatting van het boek “Ontketen Vernieuwing!” van Arend Ardon.

Continue reading

7 hindernissen die verandering tegenhouden

7 hindernissen die veranderingen tegenhouden

Ik beken het maar meteen; ik ben fan. En dan niet van een popartiest, bekend politicus of wilde weldoener, maar van consultant/schrijver/docent Arend Ardon. Ik heb het genoegen gehad om 2 dagen college bij hem te mogen volgen tijdens mijn masterstudie. In deze blog vinden jullie een samenvatting van het eerste deel van zijn boek “Ontketen vernieuwing”.

Continue reading